UX UI là gì? UX là trải nghiệm người dùng, UI là giao diện người dùng, hai phần này quyết định website có dễ dùng và đẹp mắt hay không. Trong bài viết này, Thiết Kế Web DC giải thích UX UI là gì, vì sao UI UX quan trọng với website, khác biệt giữa UI và UX, công việc của từng vị trí designer, quy trình, nguyên tắc, cái nào quan trọng hơn và công cụ thường dùng. Nội dung giúp doanh nghiệp dễ trao đổi hơn khi làm việc với đơn vị thiết kế website, giúp chủ website nắm rõ từng khái niệm và cách áp dụng.
UX UI là gì?
UX và UI là hai khía cạnh của cùng một sản phẩm số, UX nói về cảm nhận khi dùng, UI nói về những gì người dùng nhìn thấy và chạm vào. Website nào cũng có cả hai, dù người làm có chủ ý hay không. Hiểu riêng từng khái niệm giúp biết cần cải thiện phần nào.
- UI là gì: UI (User Interface, giao diện người dùng) là mọi thứ người dùng nhìn thấy và chạm vào trên website: màu sắc, bố cục, font chữ, hình ảnh và nút bấm. Đây là cách website truyền thông điệp của nhà thiết kế và thương hiệu đến người dùng. Công việc UI chia làm hai nhóm: thiết kế hình ảnh lo sự đồng bộ, màu sắc và độ tương phản; thiết kế chuyển động lo các hiệu ứng, như thanh đầu trang thay đổi khi người dùng cuộn trang.
- UX là gì: UX (User Experience, trải nghiệm người dùng) là toàn bộ cảm nhận và đánh giá của người dùng khi dùng sản phẩm: có dễ dùng không, bố cục có hợp lý không, họ có làm được việc mình cần không. Thuật ngữ này do Don Norman đặt ra vào cuối những năm 1990. Mục tiêu của UX là đơn giản hóa, tối ưu khả năng sử dụng và tăng sự hài lòng, để người dùng luôn biết mình đang làm gì và đang ở bước nào.
Vì sao UI UX quan trọng với website
Website là nơi khách quyết định ở lại hay rời đi chỉ trong vài giây. UI UX tốt không chỉ làm website đẹp hơn mà còn ảnh hưởng đến việc khách có hành động hay không và có quay lại hay không. Bốn tác động dưới đây là những gì doanh nghiệp thấy rõ nhất.
Cải thiện tỷ lệ chuyển đổi
Khi các bước thao tác ngắn và rõ ràng, khách dễ hoàn thành hành động mong muốn như đặt hàng hay để lại thông tin liên hệ. Mỗi chỗ vướng trên đường đi làm tăng số khách bỏ dở giữa chừng.
Giảm tỷ lệ thoát (Bounce Rate)
Bounce Rate là tỷ lệ khách vào một trang rồi rời đi mà không xem thêm trang nào. Trang rối mắt, khó đọc hoặc tải chậm đẩy chỉ số này lên, vì khách không tìm thấy điều họ cần ngay lần nhìn đầu tiên.
Hỗ trợ SEO
Giao diện hiển thị tốt trên điện thoại (responsive, mobile-first) đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của SEO. Trải nghiệm dễ dùng cũng giúp khách ở lại trang lâu hơn.
Tăng độ tin cậy cho thương hiệu
Giao diện chỉn chu tạo ấn tượng đầu tiên tốt, còn trải nghiệm mượt khiến khách tin vào chất lượng sản phẩm hay dịch vụ phía sau website.
So sánh sự khác biệt giữa UI và UX
UI và UX thường bị gộp thành một, nhưng mỗi phần trả lời một câu hỏi khác nhau. UX hỏi người dùng có làm được việc cần làm một cách dễ dàng không. UI hỏi giao diện có rõ ràng, nhất quán và dễ nhìn không. Bảng dưới đây so sánh hai phần theo bốn tiêu chí.
| Tiêu chí | UX | UI |
| Trọng tâm | Cảm nhận, tương tác và cảm xúc khi dùng sản phẩm | Các yếu tố trực quan như nút, menu, biểu tượng |
| Câu hỏi chính | Có dễ dùng và hoàn thành được việc không? | Có rõ ràng, nhất quán và dễ nhìn không? |
| Công việc chính | Nghiên cứu người dùng, dựng wireframe, kiểm thử | Thiết kế màu sắc, font chữ, nút bấm, chuyển động |
| Thứ tự | Thường làm trước | Làm sau UX |
Một website có thể có UI đẹp nhưng UX kém. Trang bán hàng có giao diện bắt mắt nhưng nút đặt hàng nằm sâu trong menu thì khách khó tìm thấy, đó là UI tốt mà UX tệ. Trường hợp ngược lại cũng xảy ra: trang có luồng đặt hàng gọn gàng nhưng giao diện lỗi thời, chữ khó đọc là UX tốt mà UI kém.
Giữa UI và UX cái nào quan trọng hơn?
Câu hỏi này thường gặp khi doanh nghiệp phải cân đối ngân sách giữa làm đẹp giao diện và cải thiện trải nghiệm. Câu trả lời ngắn gọn là cả hai quan trọng ngang nhau, vì không phần nào đứng riêng được. Hai đoạn dưới đây giải thích lý do và thứ tự nên làm.
UI và UX liên quan chặt chẽ và cùng nhằm một mục tiêu: để người dùng thấy thoải mái khi dùng sản phẩm. Website đẹp mà khó dùng, hoặc dễ dùng mà xấu, đều không giữ được khách lâu.
Về thứ tự làm, UX thường được hoàn thiện trước để xác định cấu trúc và luồng thao tác, rồi UI mới đưa ra hình thức cụ thể cho cấu trúc đó.
Công việc của UI designer và UX designer
UX designer và UI designer làm việc sát nhau nhưng phụ trách phần việc khác nhau. Ở công ty nhỏ, một người thường làm cả hai, còn công ty lớn tách thành hai vị trí riêng. Hai phần dưới đây liệt kê các đầu việc chính của từng vị trí trong một dự án website.
UX designer làm gì?
UX designer chịu trách nhiệm cho việc sản phẩm có dễ dùng hay không, bắt đầu từ việc hiểu người dùng.
- Phân tích đối thủ và khách hàng: UX designer tìm hiểu khách hàng mục tiêu là ai, họ cần gì và gặp khó khăn gì khi dùng website. Đồng thời xem các website cùng ngành đang làm tốt và chưa tốt ở đâu, để sản phẩm mới có điểm khác biệt.
- Xác định cấu trúc sản phẩm: từ kết quả nghiên cứu, UX designer quyết định website có những trang nào, nội dung nằm ở đâu và khách đi từ trang này sang trang khác theo đường nào. Cấu trúc rõ giúp khách tìm thấy thông tin mà không phải suy nghĩ nhiều.
- Dựng wireframe và prototype: wireframe là khung màn hình chỉ có ô, chữ và vị trí, dùng để chốt bố cục trước khi chọn màu. Prototype nối các màn hình thành bản bấm thử được, giúp cả đội và khách hàng thấy luồng thao tác trước khi lập trình.
- Kiểm tra khả năng sử dụng: UX designer cho người dùng thử sản phẩm, giao nhiệm vụ cụ thể và quan sát chỗ họ vướng hoặc bấm sai. Kết quả được dùng để sửa thiết kế rồi thử lại, lặp lại nhiều vòng.
- Phối hợp với UI designer và lập trình viên: UX designer thống nhất luồng thao tác với UI designer để giao diện đi đúng luồng đó. Họ cũng trao đổi với lập trình viên về giới hạn kỹ thuật và theo dõi để bản dựng thật khớp với thiết kế.
UI designer làm gì?
UI designer chịu trách nhiệm cho hình thức của sản phẩm, từ từng nút bấm đến phong cách chung.
- Thiết kế thành phần giao diện: UI designer thiết kế từng thành phần khách tương tác như nút bấm, biểu tượng, menu và các khối hiển thị. Mỗi thành phần có đủ các trạng thái, chẳng hạn nút lúc bình thường, lúc di chuột và lúc được bấm.
- Chọn kiểu chữ và bảng màu: kiểu chữ phải dễ đọc cả trên màn hình điện thoại, bảng màu phải đủ tương phản để chữ và nút không bị chìm. Cả hai cần hợp với nhận diện của thương hiệu.
- Tạo phong cách trực quan: giao diện thể hiện niềm tin vào thương hiệu, nên UI designer giữ phong cách đồng nhất ở mọi trang, từ cách dùng ảnh đến khoảng trắng và hiệu ứng. Khách nhờ đó nhận ra ngay đây là website của doanh nghiệp.
- Thiết kế thích ứng nhiều kích cỡ màn hình: cùng một trang phải hiển thị gọn trên điện thoại, máy tính bảng và máy tính. UI designer thiết kế cách các khối sắp xếp lại theo từng kích thước, để khách dùng thiết bị nào cũng đọc và bấm dễ.
- Bàn giao file thiết kế cho lập trình viên: sau khi chốt giao diện, UI designer bàn giao file kèm thông số kích thước, khoảng cách, mã màu và font chữ. Nhờ vậy lập trình viên dựng đúng như thiết kế mà không phải đoán.
Quy trình thiết kế UI UX chuẩn
Quy trình thiết kế UI UX không có chuẩn chung và thường lặp lại nhiều vòng, nhưng phần lớn dự án đi qua tám bước cơ bản dưới đây. Mỗi bước có một sản phẩm đầu ra cụ thể, giúp đội thiết kế và khách hàng kiểm tra được tiến độ.
Bước 1: Nghiên cứu người dùng
Nhóm thiết kế trò chuyện trực tiếp với khách hàng mục tiêu, quan sát cách họ dùng website hiện tại hoặc website của đối thủ và gửi khảo sát cho số đông hơn. Mục tiêu là biết họ cần gì, thường làm gì và vướng ở đâu, thay vì đoán theo cảm nhận của đội. Kết quả của bước này là bản tổng hợp các phát hiện chính về nhu cầu và khó khăn của người dùng.
Bước 2: Xây persona
Từ dữ liệu nghiên cứu, nhóm viết mô tả một người dùng điển hình: nhóm tuổi, công việc, mục đích vào website, thói quen và khó khăn. Persona không phải một khách cụ thể mà là hình mẫu giúp cả đội cùng hình dung người mình đang thiết kế cho. Kết quả thường là một đến ba trang mô tả, mỗi trang tương ứng một nhóm người dùng chính.
Bước 3: Vẽ user flow
User flow là sơ đồ các bước người dùng đi qua để hoàn thành một việc, chẳng hạn từ trang chủ, chọn sản phẩm, vào giỏ hàng đến khi thanh toán xong. Vẽ ra giúp nhóm phát hiện bước thừa, bước dễ nhầm hoặc ngõ cụt trước khi thiết kế màn hình. Kết quả là sơ đồ luồng cho từng việc quan trọng của người dùng.
Bước 4: Dựng wireframe
Wireframe là khung màn hình chỉ có ô, chữ và vị trí, chưa có màu sắc hay hình ảnh. Làm ở dạng đơn giản để nhóm và khách hàng tập trung bàn bố cục, thứ tự thông tin và vị trí nút bấm mà không bị màu sắc làm phân tâm. Kết quả là bộ wireframe cho các trang chính.
Bước 5: Làm prototype
Prototype nối các màn hình wireframe thành bản bấm thử được, để người xem đi qua luồng như đang dùng website thật. Bước này cho thấy luồng có trơn tru không trước khi tốn công thiết kế chi tiết và lập trình. Kết quả là một đường link prototype để cả đội và khách hàng cùng xem.
Bước 6: Thiết kế giao diện
Đây là phần việc của UI: chọn màu, font chữ, lưới bố cục, biểu tượng và thiết kế từng thành phần cùng các trạng thái của chúng. Giao diện được dựng trên khung đã chốt ở wireframe và prototype, nên phần hình thức không làm đổi luồng thao tác. Kết quả là giao diện hoàn chỉnh kèm hệ thống thiết kế (design system), ghi lại quy tắc dùng màu, chữ và các thành phần.
Bước 7: Kiểm thử khả năng sử dụng
Kiểm thử khả năng sử dụng (usability test) là giao cho người dùng thật một nhiệm vụ cụ thể, như tìm sản phẩm và đặt hàng, rồi quan sát họ thao tác mà không hướng dẫn. Chỗ nào người dùng chần chừ, bấm nhầm hoặc bỏ cuộc là chỗ cần sửa. Kết quả là danh sách vấn đề xếp theo mức nghiêm trọng để ưu tiên sửa.
Bước 8: Bàn giao cho lập trình
UI designer bàn giao file thiết kế kèm thông số về kích thước, khoảng cách, mã màu và font chữ để lập trình viên dựng đúng như thiết kế. Trong quá trình lập trình, nhóm thiết kế tiếp tục theo dõi bản dựng thật để chỉnh những chỗ lệch. Kết quả là website được dựng khớp với thiết kế đã duyệt.
Công cụ thiết kế UI UX
Thiết kế UI UX dùng cả phần mềm lẫn công cụ phác thảo đơn giản. Mỗi công cụ phục vụ một giai đoạn khác nhau của quy trình, từ ý tưởng ban đầu đến kiểm thử với người dùng. Bốn nhóm công cụ dưới đây là những công cụ được nhắc nhiều nhất.
- Figma, Sketch, Adobe XD: phần mềm thiết kế giao diện và dựng prototype.
- Miro: bảng trắng trực tuyến để ghi ý tưởng và vẽ sơ đồ luồng.
- Maze: công cụ kiểm thử khả năng sử dụng với người dùng thật.
- Giấy bút và bảng trắng: phác thảo nhanh ý tưởng trước khi mở phần mềm.
Nguyên tắc thiết kế UI UX như thế nào?
Nguyên tắc thiết kế giúp sản phẩm nhất quán và dễ dùng dù do ai làm. UX và UI có hai bộ nguyên tắc riêng, một số tên gọi trùng nhau nhưng góc nhìn khác: UX nhìn vào cách người dùng thao tác, UI nhìn vào cách giao diện thể hiện.
Nguyên tắc thiết kế UX:
Chín nguyên tắc dưới đây xoay quanh việc người dùng làm được việc của mình dễ đến mức nào.
- Tính khả dụng: người dùng học và dùng được ngay, không cần hướng dẫn.
- Khả năng tiếp cận: nhiều nhóm người dùng, kể cả người khuyết tật, đều dùng được.
- Cảm xúc: trải nghiệm tạo cảm giác tích cực chứ không gây khó chịu.
- Sự rõ ràng: người dùng hiểu ngay mỗi mục để làm gì.
- Hiệu quả: hoàn thành việc với ít bước nhất.
- Tính nhất quán: thao tác giống nhau ở mọi trang.
- Tính đơn giản: bỏ những phần không cần thiết.
- Tính linh hoạt: phù hợp với nhiều người và nhiều thiết bị.
- Phản hồi: báo cho người dùng biết thao tác của họ đã thành công hay chưa.
Nguyên tắc thiết kế UI:
Tám nguyên tắc dưới đây xoay quanh việc giao diện nhìn và hoạt động ra sao.
- Tính nhất quán: nút, màu và font chữ dùng cùng một kiểu trên mọi trang.
- Phân cấp trực quan: phần quan trọng hơn thì nổi bật hơn về cỡ chữ, màu và vị trí.
- Phản hồi: nút đổi trạng thái khi di chuột hoặc bấm.
- Tính đơn giản: giao diện gọn, không chen nhiều thành phần.
- Tính linh hoạt: bố cục co giãn theo kích thước màn hình.
- Màu sắc: hợp với thương hiệu, đủ tương phản và tính đến người khó phân biệt màu.
- Kiểu chữ: dễ đọc, chọn phù hợp với nền tảng và thương hiệu.
- Khả năng truy cập: giao diện dùng được với nhiều nhóm người dùng.
Câu hỏi thường gặp
UI UX là gì, nói ngắn gọn?
UI là thứ người dùng nhìn thấy và chạm vào trên website. UX là cảm nhận khi dùng, tức việc làm xong nhiệm vụ có dễ dàng hay không.
UI/UX designer có cần biết code không?
Không bắt buộc. Nên hiểu cơ bản về HTML, CSS và các kích thước màn hình để làm việc với lập trình viên dễ hơn.
Sản phẩm bàn giao của thiết kế UI UX gồm gì?
Thường gồm báo cáo nghiên cứu người dùng, sơ đồ cấu trúc trang (sitemap), wireframe, prototype và hệ thống thiết kế (design system).
UI UX là một nghề hay hai nghề?
Là hai phần việc khác nhau. Công ty nhỏ thường để một người làm cả hai, công ty lớn tách thành UX designer và UI designer.
UI là phần người dùng nhìn thấy, UX là phần họ trải qua, và một website tốt cần cả hai. Doanh nghiệp nên bắt đầu từ UX để xác định cấu trúc và luồng thao tác, rồi hoàn thiện UI theo đúng nhận diện thương hiệu.
Doanh nghiệp cần thiết kế hoặc cải thiện giao diện và trải nghiệm website có thể gọi hotline 0886 799 977, nhắn Zalo hoặc để lại thông tin tại trang liên hệ. Chuyên viên của DC sẽ rà soát website hiện tại và đề xuất hướng cải thiện phù hợp.
